ათეროსკლეროზი - რა უნდა იცოდეთ, თუ თქვენი ასაკი 40 წელს გადასცდა?!

ექიმის კონსულტაცია

13 დეკემბერი 20:00, 2015 წელი
101

კიდურების დაბუჟება, გულის არეში ზეწოლის გრძნობა, მეტყველების გაძნელება... კიდევ რა კლინიკური გამოვლინებები ახასიათებს ათეროსკლეროზს და როგორ შეგვიძლია დაავადების თავიდან აცილება?! ამის შესახებ, ექიმი კარდიოლოგი  სოფიო ბუბუტეიშვილი გვესაუბრება:


რას წარმოადგენს ათეროსკლეროზი?
ათეროსკლეროზი - სისხლძარღვთა ქრონიკული დაავადება, რომელიც სისხლძარღვთა კედლებში (აორტა, მისი ტოტები, გულის, თავის ტვინის არტერიები და სხვა) ერთეული ან მრავლობითი ლიპიდური კერების, უპირატესად -ათერომატოზული ბალთების ფორმირებით ხასიათდება.


რატომ  ვითარდება ათეროსკლეროზი?
არსებობს მთელი რიგი რისკ-ფაქტორებისა, რომლებიც ათეროსკლეროზის აღმოცენების რისკს ზრდის.
ეს რისკ-ფაქტორები პირობითად ორ ჯგუფად იყოფა:
არამოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორები (ანუ რისკ-ფაქტორები, რომელთა შეცვლაც შეუძლებელია) და მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორები (ანუ რისკ-ფაქტორები, რომელთა შეცვლაც ჩვენს ხელშია).




არამოდიფიცირებად
რისკ-ფაქტორებ მიეკუთვნება:
ასაკი (45-50 წლის ზემოთ) - რაც უფრო დიდია ასაკი, მით უფრო მაღალია ათეროსკლეროზის განვითარების რისკი. ამის გამო ხშირად ათეროსკლეროზს სიბერის თანმხლებ მოვლენად განიხილავენ. თუმცა არ არის გამორიცხული, რომ ათეროსკლეროზი გაცილებით ახალგაზრდა ასაკში (ზოგჯერ ბავშვთა ასაკშიც კი) განვითარდეს;
სქესი (მამრობითი) - მამაკაცებს ათეროსკლეროზი ქალებზე გაცილებით ადრე ეწყებათ და 50 წლამდე მისი განვითარების ალბათობაც 4-ჯერ მეტი აქვთ (თუმცა ეს განსხვავება 50 წლის შემდეგ ქრება, რაც ქალის ორგანიზმში მიმდინარე ჰორმონულ ცვლილებებთანაა დაკავშირებული);
გენეტიკური წინასწარგანწყობა - ადამიანს, რომლის ახლო ნათესავი ათეროსკლეროზის სხვადასხვა ფორმით იყო დაავადებული, მომატებული აქვს რისკი, ათეროსკლეროზი თავადაც განუვითარდეს.


მოდიფიცირებადრისკ-ფაქტორებია:
თამბაქოს მოხმარება - ეს ფაქტორი საგრძნობლად ზრდის არა მარტო ათეროსკლეროზის, არამედ მთელი რიგი სხვა დაავადებების - არტერიული ჰიპერტენზიის, ჰიპერლიპიდემიის, გულის იშემიური დაავადების და ა.შ. განვითარების ალბათობას;
არტერიული ჰიპერტენზია - არტერიული წნევის აწევის ფონზე იმატებს ცხიმებით არტერიების კედლების ინფილტრაცია, რაც ათეროსკლეროზის საწყისი ეტაპია (თავის მხრივ, ათეროსკლეროზიც ზრდის არტერიული წნევის მატების რისკს არტერიების ელასტიკურობის დაქვეითების გამო);
სიმსუქნე - ეს რისკ-ფაქტორი ზრდის როგორც ათეროსკლეროზის, ამავე დროს, არტერიული ჰიპერტენზიისა და შაქრიანი დიაბეტის აღმოცენების რისკს;
შაქრიანი დიაბეტი - შაქრიანი დიაბეტის შემთხვევაში ათეროსკლეროზის მაღალი რისკი დიაბეტის ფონზე ნივთიერებათა ცვლის (კერძოდ, ცხიმების ცვლის) დარღვევას უკავშირდება.
ცხოვრების უმოძრაო წესი, ანუ ჰიპოდინამია - ეს ხელს უწყობს ცხიმებისა და ნახშირწყლების ცვლის დარღვევას, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის როგორც ათეროსკლეროზის, ისე შაქრიანი დიაბეტისა და არტერიული ჰიპერტენზიის აღმოცენების რისკს;
არაჯანსაღი კვება - დიდი რაოდენობით ცხოველური ცხიმების მიღება, რაც ხელს უწყობს დისლიპიდემიას (დაბალი სიმკვრივის ქოლესტერინისა და ტრიგლიცერიდების რაოდენობის მომატებას) და აჩქარებს ათეროსკლეროზის პროგრესირებას და ა.შ.


 


ათეროსკლეროზის კლინიკური ნიშნები და გართულებები
ათეროსკლეროზის კლინიკური გამოვლინება დამოკიდებულია პროცესის ლოკალიზაციაზე, სისხლძარღვის დაზიანების სიმძიმეზე და ა.შ.
აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია, იცოდეთ, რომ:


გულის კორონარული არტერიების ათეროსკლეროზის შემთხვევაში, შესაძლოა, აღინიშნებოდეს -
მკერდის ძვლის უკან ან გულის არეში ზეწოლის გრძნობა ან ტკივილი (რაც გულის იშემიური დაავადებისთვისაა დამახასიათებელი);


საძილე არტერიების ან თავის ტვინის არტერიების ათეროსკლეროზისას შეიძლება განვითარდეს -
ძალის ან მგრძნობელობის უეცარი დარღვევა ხელში და/ან ფეხში, მეტყველების გაძნელება, სახის ასიმეტრია;


პერიფერიული სისხლძარღვების ათეროსკლეროზის დროს, შესაძლოა, გამოვლინდეს -
კიდურის გაცივებ, სიფერმკრთალ, დაბუჟებ ან სიარულის დროს ქვედა კიდურების ტკივილი, გარდამავალი კოჭლობა. გართულებულ შემთხვევებში, შესაძლოა, განგრენაც კი განვითარდეს;


თირკმლის არტერიების ათეროსკლეროზისას ვითარდება -
მაღალი არტერიული წნევა (რომელიც ნაკლებად ემორჩილება მედიკამენტურ თერაპიას), ან თირკმლის უკმარისობა;


სასქესო ორგანოების არტერიების ათეროსკლეროზისას შეიძლება განვითარდეს - 
სქესობრივი ცხოვრების დარღვევები (მამაკაცებში - ერექციული დისფუნქცია, ხოლო ქალებში - მაღალი არტერიული წნევის ფონზე საშოსკენ სისხლის მიდინება უარესდება და  სქესობრივი აქტი უსიამოვნო ხდება).


გარდა ამისა, ათეროსკლეროზმა შეიძლება გამოიწვიოს უმძიმესი გართულება - ანევრიზმის განვითარება (ნებისმიერ ადგილას), რომელიც წლების განმავლობაში უსიმპტომო მიმდინარეობით ხასიათდება და მხოლოდ უეცარი კატასტროფის სახით - ანევრიზმის გასკდომით გამოვლინდება. ყველაზე რთულია აორტის ანევრიზმა, რომელიც უეცარი გასკდომის შემთხვევაში სასიკვდილო სისხლდენით ხასიათდება.


 


რა გამოკვლევები უნდა ჩატარდეს ათეროსკლეროზზე ეჭვის დროს?
ათეროსკლეროზზე ეჭვის დროს საჭიროა შემდეგი გამოკვლევების ჩატარება:


ავადმყოფის ფიზიკალური გასინჯვა - ამ დროს განსაკუთრებით საყურადღებოა მსხვილი არტერიების (მაგალითად: კაროტიდების ან ბარძაყის არტერიების) სტეტოსკოპით მოსმენა, პერიფერიული პულსაციის გასინჯვა ორივე, ზედა და ქვედა, კიდურზე და ა.შ.;
სისხლის ბიოქიმიური ანალიზი და ქოლესტერინის დონის განსაზღვრა;
ელექტროკარდიოგრამა - რომლის დახმარებითაც შეიძლება აღმოვაჩინოთ გულის იშემიური დაავადებისთვის დამახასიათებელი ეკგ-ნიშნები;
გულისა და სისხლძარღვების ულტრაბგერითი კვლევა და დოპლეროგრაფია - რაც აღმოაჩენს მათ სტრუქტურულ დაზიანებასა და ფუნქციურ უკმარისობას;
სტრეს-ტესტი - ფიზიკური დატვირთვის გამოყენებით გულისა და სისხლძარღვების მდგომარეობის შესწავლა;
კორონაროგრაფია - რომლის მეშვეობითაც ზუსტად განისაზღვრება ათეროსკლეროზული ბალთების ადგილმდებარეობა;
კომპიუტერული ტომოგრაფია და/ან ბირთვული მაგნიტური რეზონანსული ანგიოგრაფია - რაც საშუალებას იძლევა აღმოჩენილ იქნას მსხვილი არტერიების გამკვრივება, შევიწროება, ასევე არტერიის კედლის ანევრიზმის არსებობა ან კალციფიკაცია და ა.შ.



ათეროსკლეროზის მკურნალობა და პრევენცია
ათეროსკლეროზის მკურნალობა კომპლექსურია და მედიკამენტურ მკურნალობასთან ერთად, ცხოვრების წესის შეცვლასაც გულისხმობს.


ათეროსკლეროზის სამკურნალოდ გამოიყენება შემდეგი ჯგუფის მედიკამენტები: სტატინები (რომელიც აქვეითებს ქოლესტერინის სინთეზს, რაც იწვევს სისხლში მისი კონცენტრაციის შემცირებას), ფიბრატები (ისინი აჩქარებენ სისხლში არსებული ცხიმების დამშლელი ფერმენტების მოქმედებას და ამ გზით ამცირებენ ქოლესტერინის შემცველობას), ანტიაგრეგანტები (ამცირებენ თრომბოციტების აგრეგაციას და  სისხლძარღვის კედელზე მათ დალექვას) და ა.შ.


მედიკამენტების დანიშვნის საკითხ, მათ შერჩევა და დოზირებ აუცილებლად მკურნალმა ექიმმა უნდა გადაწყვიტოს!


რაც შეეხება, ცხოვრების წესის შეცვლას, ამაში, პირველ რიგში, მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორების თავიდან აცილება იგულისხმება, მაგალითად: თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტაარტერიული წნევის კონტროლიწონის კორექცია (ბრძოლა სიმსუქნესთან, კალორიების კონტროლი და ა.შ.); სისხლში გლუკოზის შემცველობის კონტროლი; ლიპიდების კონტროლი; ჯანსაღი კვება (ცხოველური ცხიმებითა და ქოლესტერინით მდიდარი საკვების მიღების შემცირება); ფიზიკურად აქტიური ცხოვრების წესი და ა.შ.


ათეროსკლეროზით გამოწვეული სისხლძარღვის განსაზღვრული ლოკალიზაციის შევიწროების ან თრომბოზის არსებობისას, საჭირო ხდება ქირურგიული მკურნალობა, რაც გულისხმობს თრომბის მოცილებას, შევიწროებული სისხლძარღვის სანათურის აღდგენას ან დაზიანებული სისხლძარღვის პროთეზირებას.


ქირურგიული მკურნალობის ჩატარების შემდეგ აუცილებელია, კვლავ გაგრძელდეს სისხლში ქოლესტერინის შემცველობის კონტროლი, დიეტა და მედიკამენტური მკურნალობა.


 


რეკომენდაციები
ათეროსკლეროზის თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია:
იცხოვროთ აქტიურად (მეტი იაროთ ფეხით, ისეირნოთ ველოსიპედით, დაკავდეთ სპორტით (მაგ. ცურვა, ჯირითი, ჩოგბურთი  და ა.შ.); უარი თქვათ თამბაქოზე; სწორად შეარჩიოთ კვების რეჟიმი და საკვები რაციონი (რაციონში შემავალი კალორიები დღის განმავლობაში დახარჯული კალორიების ტოლი უნდა იყოს, ხოლო კვება დღეში 4-ჯერადი); თუ თქვენი ასაკი 40 წელს გადასცდა, აუცილებლად ჩაიტარეთ პროფილაქტიკური გამოკვლევები (სისხლში შაქრისა და ლიპიდების განსაზღვრა, ელექტროკარდიოგრამა და ა.შ.).