ყოველ ფუტკარს მოძრაობის საკუთარი მარშრუტი აქვს, რომელსაც გასაოცარი სიზუსტით იცავს
15:00 პარ. 16 ოქტომბერი
მეცნიერებმა ფუტკრების ფრენის სამგანზომილებიანი ტრაექტორია ჩაწერეს და დაადგინეს, რომ თითოეულ ფუტკარს მოძრაობის საკუთარი მარშრუტი აქვს, რომელსაც გასაოცარი სიზუსტით იცავს. კვლევა ჟურნალ Current Biology-ში გამოქვეყნდა.
ნეირობიოლოგ ენდრიუ სტროუს გუნდი ფუტკრების მოძრაობას სკასა და საკვების წყაროს შორის დრონისა და სპეციალური მეთოდის - „Fast Lock-On“-ის საშუალებით აკვირდებოდა.
მეცნიერებმა ფუტკარს პატარა, შუქამრეკლი მარკერი დაამაგრეს, რომლის წყალობითაც დრონში ჩაშენებული კომპიუტერი მწერს მილიწამებში პოულობდა და მთელი ფრენის განმავლობაში თვალს არ აცილებდა.
რა გაირკვა?
მიუხედავად იმისა, რომ ფუტკრებს შეეძლოთ რამდენიმე შესაძლო მარშრუტი აერჩიათ, თითოეული მათგანი ერთი კონკრეტული მარშრუტით მოძრაობდა და სკიდან და სკისკენ მიმავალ გზას სანტიმეტრების სიზუსტით იმეორებდა. ამასთან, მოძრაობის სტრატეგიები განსხვავებული იყო: ერთი ფუტკარი სკისკენ ხის გვერდის ავლით მიფრინავდა, მეორე კი ხის ტოტებს შორის არსებულ სივრცეში მოძრაობდა.
კვლევის შედეგების თანახმად, ფუტკრების ყველაზე ზუსტი და სტაბილური ფრენა თვალსაჩინო ობიექტებთან — ხეებთან და ღობეებთან დაფიქსირდა, ხოლო მარშრუტიდან ყველაზე დიდი გადახრები — სიმინდის ყანების თავზე. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ფუტკარი სივრცეში ორიენტირებას ადამიანებივით, ნაცნობი შენობების მიხედვით ახდენს.
მოდი, უფრო ღრმად ჩავწვდეთ იმას, თუ როგორ მართავს ეს პატარა არსება ბუნების უზარმაზარ „ჯიპ-ნავიგატორს“.
ფუტკრების ნავიგაციის სისტემა რამდენიმე ურთულესი და ერთმანეთთან დაკავშირებული მექანიზმისგან შედგება:
მზის კომპასი
ფუტკარს აქვს თანდაყოლილი „მზის საათი“ (Circadian Clock). ფუტკრის ტვინი ზუსტად ითვლის, თუ რა სიჩქარით მოძრაობს მზე საათების განმავლობაში და ყოველ წუთს აკეთებს შესწორებას, მაგრამ გზის პოვნა ღრუბლიან ამინდშიც კი შეუძლია.
როდესაც მზე ღრუბლებით სრულად იფარება, ადამიანის თვალი ვერ ამჩნევს, მაგრამ ფუტკრის თვალის სპეციალური რეცეპტორები ზუსტად ხედავენ, თუ როგორ იფანტება სინათლის ტალღები ატმოსფეროში და ადგენენ მზის რეალურ მდებარეობას იქაც კი, სადაც ის არ ჩანს.
ფუტკრებს შესანიშნავი დროის შეგრძნება აქვთ. ვინაიდან მზე დღის განმავლობაში ცაზე გადაადგილდება, ფუტკრის „შიდა საათი“ ამ ცვლილებას ავტომატურად ანგარიშობს, რათა მზის მდებარეობით ზუსტი მიმართულება შეინარჩუნოს.
ცეკვის რიტუალი და სახის ამოცნობის უნარი
ფუტკრების სამყარო მართლაც გასაოცარი და სავსეა საოცარი ფაქტებით. გარდა იმისა, რომ ისინი შესანიშნავი ნავიგატორები არიან, მათი ყოფა კიდევ ბევრ საინტერესო ინფორმაციას ინახავს. აი რამდენიმე ყველაზე შთამბეჭდავი და ნაკლებად ცნობილი ფაქტი ფუტკრებზე:
როდესაც მზვერავი ფუტკარი ყვავილებით სავსე მდელოს მიაგნებს, სკაში დაბრუნებისას სპეციალურ ცეკვას ასრულებს (ე.წ. „Waggle Dance“). ამ ცეკვის მეშვეობით მწერი სკის სხვა წევრებს უზიარებს ინფორმაციას ახლად აღმოჩენილი რესურსების შესახებ. კონკრეტულად:
ფუტკარი მიუთითებს ყვავილების ნექტრის, მტვრის, წყლის წყაროს ან ახალი ბუდის (სკის) ადგილს.
ფიჭაზე რვიანისებრი ფიგურის გამოხაზვით და მუცლის რხევით ისინი ზუსტად აჩვენებენ, რომელ მხარეს და რამდენად შორს უნდა გაფრინდნენ სკის სხვა წევრები.
გარდა ამისა, ფუტკრებს აქვთ ძალიან განვითარებული მხედველობა და შეუძლიათ ადამიანის სახეების დამახსოვრება და ამოცნობა. ექსპერიმენტებით დადასტურებულია, რომ მათ სახეების გარჩევა ტკბილეულთან (ჯილდოსთან) ასოცირებით ისწავლეს.
***
სიახლეები ამავე კატეგორიიდან
