მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ კაცობრიობა თანდათან სულელდება

„ყველა წყარო ერსა და იმავე შედეგამდე მიდის — ჩვენი ინტელექტუალური შესაძლებლობები მცირდება“ — აღნიშნულია სტატიაში.

მასალაზე მუშაობისას გამოცემამ უამრავი წყარო გამოიყენა, მათ შორის მიჩიგანის უნივერსიტეტის კვლევა და ევროპის ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის (OECD) მონაცემები.

ინტელექტის კლება საყოველთაოა და ყურადღების კონცენტრაციიდან დაწყებული, პრობლემების გადაჭრის, ანგარიშისა თუ მათემატიკურ ცნებებთან მუშაობის უნარებით დამთავრებული, ყველა სფეროს ეხება. ამასთან, მსგავსი ტენდენცია ყველა ასაკობრივ ჯგუფში შეინიშნება.

მაგალითად, OECD-ის მონაცემებით, მსოფლიოში 25%-ით გაიზარდა იმ ადამიანთა წილი, რომლებსაც „მტკიცებულებათა სანდოობის შემოწმებისა და შეფასებისას მსჯელობის უნარი არ შესწევთ “.

ამის ერთ-ერთ მიზეზად კორონავირუსის პანდემია დასახელდა, რომელმაც სასწავლო პროცესი მნიშვნელოვნად დაარღვია, თუმცა პრობლემა მაინც 2012 წლიდან — სმარტფონებისა და სოციალური ქსელების გამოჩენიდან იწყება, რამაც წიგნიერების დონე, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში, მკვეთრად შეამცირა.

ტენდენციას, რომელსაც Financial Times აღწერდა, მეცნიერებაში „ფლინის საპირისპირო ეფექტს“ (Reverse Flynn Effect) უწოდებენ.

თუ XX საუკუნის განმავლობაში მსოფლიოში IQ-ს საშუალო მაჩვენებელი ყოველ ათწლეულში, დაახლოებით, 3 პუნქტით იზრდებოდა (რასაც „ფლინის ეფექტი“ ერქვა), დაახლოებით 1990-იანი წლების ბოლოდან და განსაკუთრებით 2010 წლის შემდეგ, განვითარებულ ქვეყნებში საპირისპირო პროცესი დაიწყო.

აი, კიდევ რამდენიმე საინტერესო კვლევა და ფაქტი ამ მიმართულებით:

ნორვეგიული კვლევა (Ragnar Frisch Centre for Economic Research)

ეს ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და ავტორიტეტული კვლევაა, რომელმაც 1962-დან 1991 წლამდე დაბადებული 730 000-ზე მეტი ნორვეგიელი მამაკაცის სავალდებულო სამხედრო IQ ტესტები გააანალიზა.

შედეგი: დადგინდა, რომ 1975 წლის შემდეგ დაბადებულ თაობებში IQ-ს მაჩვენებელმა კლება დაიწყო (საშუალოდ 7 პუნქტით თაობაზე).

მნიშვნელოვანი დეტალი: ვინაიდან კვლევა მოიცავდა ოჯახებს (ძმებს), მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ მიზეზი გენეტიკური კი არა, გარემო ფაქტორებითაა გამოწვეული (განათლების სისტემის ცვლილება, მედიამოხმარება, ცხოვრების წესი).

ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტისა და ორეგონის ინსტიტუტის კვლევა (აშშ)

2023 წელს გამოქვეყნებულმა ამერიკულმა კვლევამ, რომელიც 2006-2018 წლების მონაცემებს ემყარებოდა, აჩვენა, რომ აშშ-ში IQ ტესტის თითქმის ყველა კომპონენტში კლება დაფიქსირდა.

ყველაზე მეტად დაეცა: ლოგიკური მსჯელობის, მათემატიკური უნარებისა და ვიზუალური პრობლემების გადაჭრის მაჩვენებლები.

აღსანიშნავია, რომ ერთადერთი სფერო, სადაც ინტელექტის მცირე მატება გამოვლინდა, სიტყვათა მარაგის (Spatial reasoning / Vocabulary) ნაწილი აღმოჩნდა

„ციფრული ამნეზია“

Microsoft-ის ცნობილი კვლევის მიხედვით, ადამიანის მიერ ერთ საკითხზე ყურადღების უწყვეტად კონცენტრირების საშუალო დრო 2000 წელს დაფიქსირებული 12 წამიდან 8 წამამდე შემცირდა.

„გუგლის ეფექტი“ (Google Effect): ტვინს აღარ უწევს ინფორმაციის დაიხსომება, რადგან იცის, რომ ის ინტერნეტში ნებისმიერ დროს ხელმისაწვდომია. შედეგად, იცვლება მეხსიერების სტრუქტურა — ჩვენ ვიხსომებთ არა თვითონ ინფორმაციას, არამედ იმას, სად ვიპოვოთ ის.

ძირითადი მიზეზები, რომელსაც მეცნიერები გამოჰყოფენ:

„სქროლინგი“ და მოკლე კონტენტი: TikTok, Instagram Reels და YouTube Shorts ტვინს იოლი დოფამინის მიღებას აჩვევს. ხანგრძლივი ტექსტების კითხვა ან რთულ ამოცანებზე დიდხანს ფიქრი ტვინისთვის „მოსაწყენი“ და დამღლელი ხდება.

ძილის ქრონიკული დეფიციტი: ეკრანების ლურჯი განათება მელატონინის გამომუშავებას თრგუნავს. ძილის ნაკლებობა კი პირდაპირ ჰიპოკამპუსს აზიანებს (მეხსიერებასა და სწავლაზე პასუხისმგებელ ტვინის ნაწილს).

კალკულატორები და AI ინსტრუმენტები: ყოველდღიურ ცხოვრებაში ელემენტარული გაანგარიშებებისა და ტექსტის შექმნის ავტომატიზაციით, ტვინის ის ნაწილები, რომლებიც ადრე ლოგიკურ აზროვნებაზე ვარჯიშობდნენ, ნაკლებად დატვირთული რჩება.

გარდა ამისა, ბოლო წლებში განათლებისადმი უარყოფითი დამოკიდებულების სტაბილური ტენდენცია შეინიშნება, რის გამოც, სავარაუდოდ, ეს ნეგატიური პროცესები მომავალშიც გაგრძელდება.