რაც უფრო ღარიბია ქვეყანა, მით უფრო გრძელია მისი კონსტიტუცია

სამართლისა და ეკონომიკის მკვლევრები ამ ფენომენს ხშირად „გრძელი კონსტიტუციების წყევლასაც“ კი უწოდებენ.

გამონაკლისები წესიდან

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ეს სტატისტიკური კორელაციაა და არა უპირობო მიზეზ-შედეგობრივი კანონი:

ინდოეთს მსოფლიოში ყველაზე დიდი მოქმედი კონსტიტუცია აქვს (დაახლოებით 150 000 სიტყვა), თუმცა ეკონომიკური ზრდის საკმაოდ მაღალ ტემპს ინარჩუნებს.

ბრაზილიის კონსტიტუციაც უზარმაზარია (60 000-ზე მეტი სიტყვა), მაგრამ საკმაოდ განვითარებული ეკონომიკა აქვს.

მთლიანობაში, კონსტიტუციის ლაკონურობა ინსტიიტუტების სტაბილურობასა და საზოგადოებაში არსებულ მაღალ ნდობაზე მიუთითებს — გარემოზე, სადაც სახელმწიფოს ყოველი ნაბიჯის დაწვრილებით გაწერა საჭირო არ არის.

სიტყვების რაოდენობა მსოფლიო ქვეყნების კონსტიტუციებში

მსოფლიო ქვეყნების კონსტიტუციებში სიტყვების რაოდენობა რადიკალურად განსხვავდება — ყველაზე მოკლე ძირითადი კანონი რამდენიმე ათას სიტყვას მოიცავს, ყველაზე ვრცელი — ასობით ათასს.

• მონაკო — 3.800 სიტყვა, მსოფლიოში ყველაზე მოკლე მოქმედი კონსტიტუცია
• ისლანდია — 4000 სიტყვა
• აშშ — 4,500 – 7,500 (ცვლილებებიანად)
• დანია — 6000 სიტყვა
• საქართველო — 11 500 სიტყვა
• გერმანია — 27,000 სიტყვა
• ბრაზილია — 64 000 სიტყვა
• ნიგერია — 66 000 სიტყვა
• ინდოეთი — 146 000 (მსოფლიოში ყველაზე გრძელი კონსტიტუცია).

p.s. მონაცემები Comparative Constitutions Project-ისა და საერთაშორისო სამართლებრივი ბაზების სტატისტიკას ეფუძნება.

რას გვიჩვენებს ეს შედარება?

მოკლე კონსტიტუციების მოდელი (აშშ, სკანდინავია):

ეს ქვეყნები კონსტიტუციაში წერენ მხოლოდ სახელმწიფო ხელისუფლების განაწილების პრინციპებსა და მოქალაქეთა საბაზისო უფლებებს. ყველა მიმდინარე ეკონომიკური, საგადასახადო თუ სოციალური საკითხი ჩვეულებრივი კანონმდებლობით რეგულირდება, რაც მთავრობას საშუალებას აძლევს, ეკონომიკურ კრიზისებსა თუ ცვლილებებს სწრაფად უპასუხოს.

ვრცელი კონსტიტუციების მოდელი (ინდოეთი, ბრაზილია, ნიგერია):

ხშირად იქმნებოდა რთული ეთნიკური, სოციალური თუ პოლიტიკური კომპრომისების შედეგად. ტექსტში დეტალურადაა გაწერილი საპენსიო სისტემები, საჯარო მოხელეთა ანაზღაურების წესები, კონკრეტული სექტორების რეგულაციები და ა.შ. შედეგად, ნებისმიერი მცირე ეკონომიკური რეფორმისთვის ხშირად კონსტიტუციური ცვლილება ხდება საჭირო, რაც პროცესებს აჭიანურებს.

***

სამართლისა და ეკონომიკის მიჯნაზე მომუშავე მკვლევრები და ეკონომისტები „გრძელი კონსტიტუციების წყევლას“ ინსტიტუციური და ეკონომიკური წინააღმდეგობების ჭრილში განიხილავენ.

მარბურგის ჰამბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი და სამართლისა და ეკონომიკის წამყვანი მკვლევარი შტეფან ფოიგტი (Stefan Voigt) აღნიშნავს, რომ ფორმალურ კონსტიტუციასა (რა წერია ქაღალდზე) და არაფორმალურ კონსტიტუციას (როგორ მუშაობს კანონი რეალობაში) შორის დიდი აცდენაა. მისი განმარტებით, რაც უფრო ვრცელია კონსტიტუცია, მით უფრო ნაკლებია შანსი, რომ სახელმწიფო მის ყველა პუნქტს აღასრულებს, რაც კანონისადმი უნდობლობას ბადებს. ეკონომიკური თვალსაზრისით, დეტალური სოციალური და ეკონომიკური გარანტიების გაწერა, რომელთა დაფინანსებაც ბიუჯეტს არ შეუძლია, ინფლაციას, ვალების ზრდასა და ფისკალურ არასტაბილურობას იწვევს.

ჰარვარდის უნივერსიტეტის ცნობილი მაკროეკონომისტი რობერტ ბარო (Robert Barro) ამბობს, რომ ეკონომიკური ზრდისთვის გადამწყვეტია კანონის უზენაესობა, საკუთრების უფლების დაცვა და ეფექტიანი სასამართლო და არა კონსტიტუციაში გაწერილი, დეკლარაციული უფლებების სიგრძე. ბაროს კვლევები აჩვენებს, რომ გადაჭარბებული კონსტიტუციური დაპირებები (მაგალითად, „უფასო განათლება და ჯანდაცვა ყველას“) ხშირად სახელმწიფოს მიერ რესურსების არასწორ გადანაწილებას იწვევს. მისი ხედვით, განვითარებად ქვეყნებში გრძელი კონსტიტუციები ხშირად იმისთვის იწერება, რომ მმართველმა ელიტამ საკუთარი პრივილეგიები, სუბსიდიები და ეკონომიკური მონოპოლიები ძირითად კანონში შეიტანოს, რაც თავისუფალ კონკურენციასა და ინოვაციებს ხელს უშლის.

***

ქვეყანა, სადაც მდიდრის სასჯელს, ფულის სანაცვლოდ, ღარიბი იხდის

როგორ ცხოვრობენ ქალაქში, სადაც ორი ქვეყნის საზღვარი გადის?