რატომ ითრევს ჭაობი ადამიანს?

ეს არის მუდმივი ტენიანობის ადგილი, სადაც მცენარეები ბოლომდე დაშლას ვერ ასწრებენ; ამ ნარჩენებისგან ტორფის მკვრივი მასას წარმოქმნება, რომელიც ჭაობის ზედაპირს ქმნის.

ჭაობები ერთმანეთისგან განსხვავდება და ყველა მათგანი ერთნაირად საშიში არ არის:

სფაგნუმიანი ტორფნარები — დაფარულია ხავსის ხალიჩით, რომლის ქვეშაც ხშირად რბილი, წყლიანი მასა იმალება. ასეთ ადგილებში ხშირად ბლანტი ადგილები წარმოიქმნება, რომლებიც ადამიანის წონას ვერ უძლებენ და ფეხის ჩათრევა შეუძლიათ. სფაგნუმიანი ტორფნარები მდებარეობს ქობულეთში, შავი ზღვის სანაპიროდან დაახლოებით 300-500 მეტრში. უნიკალური ხავსი (სფაგნუმი) საზრდოობს მხოლოდ ატმოსფერული ნალექებით (წვიმა, ცვრი, ნამი) და არ აქვს კავშირი გრუნტის წყლებთან. სფაგნუმის თეთრი ხავსი ღრუბელივით იწოვს და ფილტრავს წყალს.

საქართველოში არის ისპანის სფაგნუმიანი ტორფნარები - მდებარეობს აჭარაში, ქობულეთში (ბათუმიდან დაახლოებით 28 კილომეტრში) და წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ უნიკალურ ბუნებრივ ობიექტს.

ფოტოზე: ისპანის სფაგნუმიანი ტორფნარები

ბუჩქნარი და ბალახიანი ჭაობები — ბუჩქნარი და ბალახიანი ჭაობები წარმოადგენს ჭარბტენიანი ეკოსისტემების სპეციფიკურ ტიპებს, სადაც გარემო პირობებს, ნიადაგის მუდმივ ტენიანობასა და წყლის რეჟიმს ძირითადად ბალახოვანი მცენარეები და დაბალი ბუჩქები განსაზღვრავენ.

საქართველოში ამ ტიპის ეკოსისტემების ყველაზე ნათელი მაგალითია კოლხეთის დაბლობი და ქობულეთის (ისპანის) დაცული ტერიტორიები. აქ მორევი იშვიათია, თუმცა ცალკეული რბილი უბნები მაინც სახიფათოა.

ჭალისა და მდელოს ჭაობები — ჭალისა და მდელოს ჭაობები ჰიდროლოგიური რეჟიმით, ნიადაგის სტრუქტურითა და მცენარეული საფარით განსხვავებული ჭაობის ტიპებია, რომლებიც ხშირად მდინარეების გასწვრივ ან დაბლობებში გვხვდება. ეს ჭაობები სხვებთან შედარებით უსაფრთხოა, მაგრამ ზოგჯერ მორევიანი ჩაღრმავებებიც გვხვდება.

ძირითადი გავრცელების არეალი საქართველოში - კოლხეთის დაბლობი, აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეთა ხეობები: ალაზნის ჭალა, ივრისა და მტკვრის სანაპირო ზოლები, ჯავახეთს ზეგანი (სულდის ჭაობი).

მაინც რა ითრევს ადამიანს?

როდესაც ჭაობის რბილ უბნზე ადგამთ ფეხს, რამდენიმე პროცესი ერთდროულად იწყება:

ტორფისა და წყლის ბლანტი ნარევი მოძრაობას უპირისპირდება. ტორფი და მცენარეული ნარჩენები ინარჩუნებს წყალს და ქმნის ბლანტ მასას, რომელიც ფეხის ამოწევის საშუალებას არ გაძლევთ. ჭაობის ზედაპირი შეიძლება მკვრივი გეჩვენოთ, მაგრამ მის ქვეშ რბილი მასაა. ხავსი ან ტორფის ზედა ფენა მყარი ზედაპირის ილუზიას ქმნის, თუმცა ტორფი ადამიანის წონას ვერ უძლებს.

სიღრმესთან ერთად წინააღმდეგობა იზრდება. რაც უფრო ღრმად ჩადის ფეხი ჭაობში, მით უფრო მჭიდროდ ეკვრის და იჭერს ტორფი მას. ამ დროს მკვეთრი მოძრაობები სიტუაციას მხოლოდ ამძიმებს. ადამიანის ფართხალი ტორფის დახლართულ სტრუქტურას არღვევს და კიდევ უფრო ღრმად გითრევთ. ასეთ დროს ნელი მოძრაობა, წონის დიდ ფართობზე გაწილება და ჯოხი ჭაობიდან თავის დაღწევაში გვეხმარება.

ჭაობზე გადასვლისას ყოველთვის შეამოწმეთ ზედაპირი ჯოხით და თანაბრად გადაანაწილეთ წონა.

როგორ მივხვდეთ, რომ ჭაობი საშიშია:

რბილი, დრეკადი ზედაპირი. ფეხი 5–10 სანტიმეტრზე მეტად ეფლობა.

ხავსიდან ან ბალახიდან წყალი ჟონავს.

ჯოხი ღრმად ჩადის, მაგრამ მყარი ფსკერი არ ჩანს.

ხავსის ზედაპირი და კუნძები - ხშირად საშიში ადგილები მათ შორის იმალება. თუ ირგვლივ მშრალი კუნძულები არ ჩანს, სიფრთხილე გმართებთ.

რა უნდა გააკეთოთ, თუ ფეხი ჩაგივარდათ:

პანიკაში არ ჩავარდეთ, მკვეთრი მოძრაობები საქმეს აფუჭებს.

თანაბრად გადაანაწილეთ წონა - ამაში ჯოხი, ტოტი ან ხელჯოხი დაგეხმარებათ.

იმოძრავეთ ძალიან ნელა, უმჯობესია მუცლით ან ზურგით გახოხდეთ.

სიამოვნებით! ჭაობები მართლაც უნიკალური, მისტიკური და გასაოცარი ადგილებია. ერთი შეხედვით, შეიძლება მხოლოდ საშიში ტალახი და მორევი გვეგონოს, მაგრამ რეალურად ჩვენი პლანეტის ეს ეკოსისტემები უზარმაზარ საიდუმლოებებს და ბუნების ნამდვილ „სასწაულებს“ ინახავს.

აი, რამდენიმე საინტერესო ფაქტი ჭაობის შესახებ:

ჭაობში თითქმის არ არის ჟანგბადი, ამიტომ ორგანული მასალები იქ საუკუნეების მანძილზე ინახება.

ევროპის (განსაკუთრებით დანიის, გერმანიისა და ბრიტანეთის) ტორფიან ჭაობებში მეცნიერებმა ათასობით წლის წინანდელი ადამიანების ცხედრები, ე.წ. „ჭაობის მუმიები“ იპოვეს. მათი კანი, თმა და ტანსაცმელი ისე იდეალურად არის შემონახული, რომ მეცნიერებს დღემდე შეუძლიათ მათი უკანასკნელი სადილის დადგენა ან სახის ნაკვთების აღდგენა.

როგორ ინახება ცხედრები ასე იდეალურად?

ჩვეულებრივ, მიწაში დამარხული სხეულიდან მალე მხოლოდ ჩონჩხი რჩება, თუმცა, ტორფიან ჭაობებში სრულიად საპირისპირო პროცესი მიმდინარეობს:

ჟანგბადის ნაკლებობა და სიცივე: ჭაობის ღრმა ფენებში ჰაერი არ აღწევს, რაც ბაქტერიებს გამრავლებისა და ქსოვილების დაშლის საშუალებას არ იძლევა. შედეგად, ამ ადამიანებს საუკუნეების შემდეგაც კი შენარჩუნებული აქვთ კანი, თმა, ფრჩხილები, შინაგანი ორგანოები და სახის გამომეტყველებაც კი.

ჭაობებში ხშირად პოულობენ უძველეს ხის ნავებს, იარაღს, სამკაულებს და ა.შ. ირლანდიის ჭაობებში შუა საუკუნეების დროინდელი ქსოვილების უზარმაზარი, შესანიშნავად შენახული შეკვრები და კარაქიანი ქოთნებიც კი, რომლებსაც მიწისქვეშა „მაცივრებში“ ინახავდნენ.

ძლიერი „მტვერსასრუტები“

მიუხედავად იმისა, რომ ჭაობები დედამიწის ზედაპირის მხოლოდ 3%-ს იკავებენ, ისინი კარბონული დიოქსიდის (CO2) უდიდეს ნაწილს შთანთქავენ. ჭაობები ატმოსფეროდან ორჯერ მეტ ნახშირორჟანგს აკავებენ, ვიდრე პლანეტის ყველა ტყე ერთად! სწორედ ამიტომ, ჭაობების დაცვა გლობალური დათბობის წინააღმდეგ ბრძოლაში გადამწყვეტი ფაქტორია.

გახსოვდეთ, ჭაობი მტერი კი არა, ბუნების ნაწილია, რომელიც გვასწავლის ყურადღებით ვიყოთ და ფიზიკის მარტივ კანონებს პატივი ვცეთ.